In het voorjaar van 2024 werd een varkensbedrijf geconfronteerd met een aanzienlijke uitval van gespeende borgjes. Na onderzoek bleek dat de uitval werd veroorzaakt door urolithiasis, wat leidde tot fatale blaasrupturen en buikvliesontsteking. Urolithiasis blijkt met name bij mannelijke biggen een groot risico te vormen vanwege hun anatomie. Door aanpassingen in watervoorziening, pH-regulatie en voeding kon verdere uitval worden voorkomen.
Urolithiasis als oorzook van blaasrupturen en uitval
In het voorjaar van 2024 werd de Veekijker benaderd om mee te denken over een bedrijf met langdurige uitval van met name gespeende borgjes rond de 15 tot 20 kilogram. De reden voor de uitval bleek bij sectie buikvliesontsteking als gevolg van blaasrupturen en urineus flegmoon. Per werpweek kon de uitval oplopen naar 15 tot 25 dode biggen (3 tot 4 procent).
Nader onderzoek van de gestorven biggen toonde urolithiasis aan in de urethra. Een mannelijk dier heeft een langere en nauwere urinebuis dan een vrouwelijke big. Hierdoor is een borg meer gepredisponeerd om een fatale urolithiasis op te lopen dan een gelt. In de sectiezaal is materiaal van diverse biggen verzameld tijdens sectie. Het macroscopische en microscopische aspect van de blaasinhoud en de urinewegstenen pasten bij ophoping en vastlopen van uraatkristallen. Het extern, door middel van IR-spectrometrie, uitgevoerde onderzoek op de in de urethra vastgelopen concrementen paste hier ook bij.
Risicofactoren en maatregelen urolithiasis
Bij varkens kunnen uraten dergelijke klachten veroorzaken. Varkens kunnen uraat via de nieren uitscheiden. Risicofactoren daarbij zijn onder andere onvoldoende wateropname (sterk geconcentreerde urine), een negatieve energiebalans (vorming van purine-afbraakproducten uit (spier)eiwitten) en acidurie. In die situaties kunnen de uraten in hogere concentraties ophopen waarbij ze complexen vormen van debris en neerslaan als gruis. Naar aanleiding van de aangetroffen resultaten zijn in samenspraak met de practicus de watervoorziening, de pH en het soort startvoer aangepast en de klachten zijn niet meer teruggekeerd.
