De digitalisering binnen de varkenshouderij zet door, ook op het gebied van dierbehandelingen. HIPRA introduceert een nieuw systeem waarbij vaccineren en registreren in één handeling samenkomen. Met Smart IM, waarbij het intramusculaire injectieapparaat verbonden is met een digitaal platform, kan worden gevaccineerd én geregistreerd. Dit zorgt voor maximale nauwkeurigheid met minder werk.
In de praktijk betekent vaccineren op veel bedrijven nog altijd: behandelen, noteren en later administreren. Dat kost tijd en is foutgevoelig, zeker op grotere bedrijven met verschillende diergroepen en meerdere medewerkers. Een aantal jaren geleden introduceerde HIPRA daarom al de Hipradermic. Hiermee kan naaldloos worden gevaccineerd tegen PRRS, M. hyo en PCV2, waarbij gegevens over de vaccinatie automatisch worden vastgelegd. Dit scheelt een varkenshouder veel administratieve handelingen rondom het vaccineren.
Nu introduceert HIPRA ook Smart IM. Dit is een intramusculair injectieapparaat, dus met naald voor injectie in de spier. Het apparaat heeft ingebouwde chips en sensoren. Tijdens het vaccineren registreert het apparaat, evenals de Hipradermic, automatisch gegevens zoals het gebruikte vaccin, het moment van toediening, het aantal injecties en de behandelde diergroep. Ook kan het systeem batchnummers en gebruiksgegevens per flacon vastleggen. Het maakt niet uit van welke fabrikant het vaccin of antibioticum afkomstig is; het systeem is volledig open. De informatie wordt digitaal opgeslagen en kan automatisch worden gekoppeld aan managementsoftware op het bedrijf.
Voor de dagelijkse bedrijfsvoering betekent dit dat registratie bij vaccinatie niet meer achteraf hoeft te gebeuren. Het proces start met een ingesteld vaccinatieschema per diergroep. Wanneer een koppel varkens wordt gevaccineerd met de Smart IM of Hipradermic, wordt deze handeling automatisch afgevinkt in het dashboard.
Data van het ID-injectietoestel Hipradermic kunnen ook automatisch worden gekoppeld aan het managementprogramma van het bedrijf.
De handeling in de stal en het administratieve werk dat daar normaal bij komt kijken, worden samengevoegd. Het doel van HIPRA bij de ontwikkeling van Smart IM was de gezondheid van de dieren te verbeteren door monitoring van data, traceerbaarheid en borging van behandelingen. Het geïntegreerde systeem moet helpen het management op het bedrijf te verbeteren.
Minder kans op fouten, meer overzicht en minder fysieke belasting
Een belangrijk praktisch voordeel van het gebruik van een systeem als Smart IM zit, naast tijdsbesparing, in het verminderen van fouten. Handmatig registreren kan leiden tot onvolledige of onnauwkeurige gegevens, bijvoorbeeld door tijdsdruk of miscommunicatie tussen medewerkers. Door automatisch vast te leggen wat er gebeurt, ontstaat een consistenter overzicht.
Daarnaast biedt het systeem realtime inzicht. Dat kan helpen bij het controleren of alle dieren of diergroepen daadwerkelijk behandeld zijn. Als een behandeling wordt overgeslagen of afwijkt van het protocol, kan dat sneller zichtbaar worden.
Voor bedrijven met meerdere medewerkers kan dit volgens HIPRA ook bijdragen aan een betere onderlinge afstemming. Het wordt duidelijker wie wat heeft gedaan en wanneer. Steekt er ondanks vaccineren toch nog een ziekte de kop op, dan kan worden teruggekeken of er bij het vaccineren iets afwijkends is gebeurd.
Een extra praktisch voordeel is dat Smart IM digitale ondersteuning biedt bij dosering en automatische toediening. Hierdoor kan de hoeveelheid vaccin per dier nauwkeuriger worden ingesteld en toegepast, waardoor de kans op onder- of overdosering afneemt. Dit draagt ook bij aan een consistenter gebruik van vaccins tussen verschillende gebruikers op het bedrijf. Doordat met één druk op de knop de dosis automatisch wordt geïnjecteerd, vermindert bovendien de fysieke belasting bij het behandelen van grote groepen biggen of zeugen.
Inzicht in voorraad en gebruik
Een ander aspect dat in de praktijk meespeelt, is het beheer van vaccins en medicijnen. Via smart traceability kan worden bijgehouden welke producten op voorraad zijn, welke worden gebruikt en wanneer. Daardoor ontstaat inzicht in voorraad, gebruik en vervaldata. Dit kan helpen om verspilling te beperken, bijvoorbeeld doordat flacons minder snel over de datum raken of doordat nauwkeuriger wordt gedoseerd.
Het systeem kan ook waarschuwingen geven wanneer de gebruiksduur na openen is verstreken. Daarnaast wordt het daadwerkelijke verbruik per product, batch en diergroep inzichtelijk. Dat helpt bij de evaluatie van het gebruik, de planning van volgende rondes en het bestellen van de juiste hoeveelheden.
Ondersteuning bij regelgeving en controles
Vanuit regelgeving en afnemers worden eisen gesteld aan transparantie, bijvoorbeeld op het gebied van antibioticagebruik. Ook in dat kader kan automatische registratie een voordeel zijn. Smart IM genereert gegevens die gebruikt kunnen worden voor rapportages en controles. Denk aan inzicht in behandelingen, gebruikte middelen en wachttijden per diergroep. Voor de varkenshouder betekent dit dat informatie sneller beschikbaar is wanneer daarom wordt gevraagd, zonder dat alles handmatig hoeft te worden opgezocht.
Met name bij antibioticagebruik kan het systeem helpen om optimaal te monitoren hoe en wanneer middelen worden ingezet. Dat kan ondersteuning bieden bij het voldoen aan regels en het onderbouwen van keuzes richting ketenpartijen.
Vroegtijdig signaleren van afwijkingen
Doordat behandelingen digitaal worden gevolgd, kunnen afwijkingen eerder zichtbaar worden. Bijvoorbeeld wanneer een diergroep niet volledig is behandeld of wanneer een protocol niet correct wordt uitgevoerd. In de praktijk kan dit helpen om sneller in te grijpen en zo gezondheidsproblemen te beperken. Het systeem voorkomt geen ziekte-uitbraken, maar kan volgens HIPRA wel bijdragen aan een snellere signalering van risico’s.
Arbeid en praktische inzetbaarheid
Op het gebied van arbeid zit de winst vooral in tijdsbesparing en minder administratief werk. Doordat registratie automatisch verloopt, hoeft er minder achteraf te worden ingevoerd. Tegelijkertijd verandert er ook iets in de manier van werken. Medewerkers moeten met het systeem leren omgaan en het correct gebruiken tijdens het vaccineren. De betrouwbaarheid van de data staat of valt immers met het juiste gebruik in de stal. HIPRA kan hierin ondersteunen. Daarnaast kan de fysieke belasting iets afnemen doordat handelingen deels worden geautomatiseerd.
Data in eigen beheer
Een belangrijk aandachtspunt bij dit soort systemen is het gebruik van en de toegang tot de data. De verzamelde informatie blijft eigendom van de veehouder en is bedoeld voor gebruik binnen het eigen bedrijf en eventueel met adviseurs of de dierenarts. HIPRA kan zelf niet meekijken in de bedrijfsdata.
Ontwikkeling vanuit schaalvergroting
Naarmate bedrijven groter worden, neemt de behoefte aan overzicht en controle toe. Handmatige processen schieten dan sneller tekort. Denk bijvoorbeeld aan verschillende vaccinatieschema’s voor zeugen en opfokgelten. Het digitaal beschikbaar maken en automatisch vastleggen van uitgevoerde vaccinaties past volgens HIPRA in een bredere trend waarbij steeds meer data beschikbaar komt over diergezondheid en bedrijfsvoering.
De uitdaging zit vooral in het praktisch toepasbaar maken van die data op het bedrijf. Belangrijk is daarbij vooral de stap van losse registratie naar geïntegreerde datastromen die direct bruikbaar zijn in het bedrijfsmanagement.
In 2026 pilot, in 2027 introductie
Het systeem is al uitgebreid getest, onder meer in Spanje en Thailand. Volgens HIPRA zijn daar positieve ervaringen opgedaan, met name op het gebied van arbeidsverlichting, databetrouwbaarheid en uiteindelijke kostenbesparing.
In Nederland staat een pilot gepland voor 2026. Daarin wordt gekeken hoe het systeem functioneert onder Nederlandse omstandigheden en binnen bestaande bedrijfsstructuren. Een bredere uitrol wordt vanaf 2027 verwacht.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: HIPRA
