Na veel tijd in het opfokken van een goede gelt gestopt te hebben, wil je niet dat door beenwerkproblemen haar carrière snel ten einde komt. Toch gebeurt dit in de praktijk regelmatig. Hoe kunnen we op bedrijfsniveau zorgen voor een sterke, nieuwe generatie fokzeugen? Tijdens de studiebijeenkomst Geltenopfok in Markelo, georganiseerd door Porcbusiness, Next Genetix PIC-NL, Coöperatie VARKENSARTSEN en NUVAN, kregen we tips en tricks aangereikt.
Beenwerkproblemen zijn één van de grootste redenen van het afvoeren van (jonge) zeugen. Slecht beenwerk leidt niet alleen tot extra arbeid en hogere kosten, maar heeft ook negatieve gevolgen voor het welzijn van de zeug. Daarnaast is het cruciaal dat een zeug minstens drie cycli doorloopt om de investering terug te verdienen en optimaal rendement te behalen.
Vroegtijdige slijtage
Osteochondrose (OC) is de meest voorkomende oorzaak van bot- en gewrichtsproblemen bij gelten. Dit is een groeistoornis van het kraakbeen in de gewrichten. Normaal zijn deze oppervlakken glad, maar bij OC worden ze onregelmatig en beschadigd. De symptomen van OC treden al op jonge leeftijd op, met name tussen de zes en veertien weken leeftijd, tijdens de opfokperiode dus. “Tot 22 weken leeftijd kan OC nog herstellen”, vertelt Mirna Blaam, Swine Nutritionist bij dsm-firmenich. “Het moeilijke is echter dat OC aan de buitenkant niet zichtbaar is, terwijl het proces in het gewricht al gaande is. Als OC niet herstelt, geeft het op latere leeftijd een grotere kans op botbreuken en versnelde slijtage van gewrichten.”
Naast OC zijn gewrichtontsteking en (bij)klauwproblemen de meest voorkomende oorzaak van beenwerkproblemen bij gelten.
Waarom treedt OC op?
De belangrijkste redenen voor het optreden van OC bij gelten zijn een onregelmatige groei, te hoge groeisnelheid en vitamine D-tekort. Doordat de dieren in de opfokperiode niet een rechte lijn als groeicurve vertonen, maar groeien met horten en stoten, kan de ontwikkeling van het skelet dit niet goed bijbenen. Een goede opfok is dan ook een investering in de toekomst van de zeugenstapel op je bedrijf, luidt het motto op de studiebijeenkomst.
Rechte groeicurve
“Een gelt is geen vleesvarken. Als je andere verwachtingen hebt van een dier, dien je het qua voeding ook anders te behandelen. En juist daar gaat het in de praktijk vaak mis. Waar het bij vleesvarkens vooral draait om spieraanzet, ligt bij gelten de focus op een goede ontwikkeling van het maag-darmkanaal, het uierweefsel en het beendergestel. Dit vraagt om een uitgebalanceerde verhouding tussen vezels, hoogwaardige eiwitten, vitaminen en mineralen.”
Het is daarbij essentieel dat gelten in een zo recht mogelijke groeicurve worden opgefokt. Niet de voergift staat hierbij centraal, maar het gewicht op specifieke meetmomenten uit de adviesschema’s van fokkerijorganisaties. Wanneer het gewicht op zo’n moment afwijkt, moet de voergift tijdig worden bijgestuurd. Regelmatig wegen is daarom onmisbaar.
Daarnaast is gerichte suppletie belangrijk. “Vooral de juiste verhouding tussen verteerbaar calcium en goed opneembaar fosfor verdient aandacht”, vult Edy Bouman, eveneens Swine Nutritionist bij dsm-firmenich, aan. “Dit ondersteunt niet alleen de botontwikkeling, maar draagt ook bij aan de algehele weerstand en een constantere groei.”
Vitamine D
Een belangrijke factor voor de ontwikkeling van beenderen is vitamine D. Deze vitamine is essentieel voor de opname van calcium uit de darm. Omdat calcium onmisbaar is voor een goede botopbouw en -sterkte, draagt een optimale vitamine D-status bij aan een verlaagd risico op OC.
Voor het ondersteunen van de vitamine D-status heeft dsm-firmenich Hy-D® beschikbaar. Dit product bevat een vorm van vitamine D die sneller en efficiënter beschikbaar is voor het dier dan klassieke vitamine D₃. “Normaal gesproken moet vitamine D₃ eerst in de lever worden omgezet, waarna in de nieren nog een vervolgstap plaatsvindt naar de actief werkende vorm. Door Hy-D® te voeren, wordt deze eerste stap in de lever overgeslagen, waardoor het dier de vitamine D beter kan benutten”, legt Blaam uit.
Daarnaast speelt de verhouding tussen calcium en fosfor in het voer een belangrijke rol. De werking van deze mineralen hangt nauw met elkaar samen. Een te hoog fosforgehalte kan de opname van calcium remmen, waardoor er minder calcium beschikbaar is voor een optimale botontwikkeling.
Hoe zit het met klauwproblemen?
Problemen aan de (bij)klauwen zijn een veelvoorkomende reden van uitval onder jonge zeugen. Uit onderzoek blijkt dat alle zeugen minimaal één klauwprobleem hebben, al verschillen de ernst en het type aandoening. “Klauwen ontwikkelen zich niet gelijkmatig”, vertelt Blaam. “Tijdens de lactatie wordt er over het algemeen meer hoorn gevormd, doordat het metabolisme in het lijf hoger ligt. Het lijf werkt als het ware in een hogere versnelling, waardoor ook meer energie naar de hoornvorming gaat. Tijdens de dracht treedt juist meer slijtage op, door het hogere gewicht dat op de klauwen rust en doordat de zeug meer kan bewegen.”
Ook voor het voorkomen van problemen aan (bij)klauwen speelt calcium een belangrijke rol, met ondersteuning van de cellen in de kroonrand. Daarnaast zijn een juiste huisvesting, vloer, watergift, management en genetica belangrijk voor het voorkomen van deze problemen.
Rustig opbouwen
Dsm-firmenich heeft nog een belangrijke tip voor de voeding van drachtige gelten. “Gelten zijn zelf nog volop in ontwikkeling en moeten tijdens de dracht ook nog doorgroeien. Bouw daarom de voergift gedurende de dracht geleidelijk op. Waar bij zeugen vaak een hoog–laag–hoog-voerschema wordt toegepast, kan dit bij gelten juist de eigen ontwikkeling beperken”, licht Bouman toe.
Tekst: Kim Sjoers
