Afgelopen vrijdag en zaterdag konden belangstellenden kennismaken met het revolutionaire stalconcept van de familie Ten Have-Mellema in het Groningse Beerta. Het bedrijf koos voor houten stallen met een uitgekiende inrichting uit Oostenrijk. Doordat een zware fundering en een mestkelder niet nodig zijn, is de kostprijs van de stallen vergelijkbaar met die van gangbare stallen.
Nieuwe start na verwoestende brand
Daar waar in 2023 twee regulier gebouwde stallen door brand verloren gingen, zijn inmiddels nieuwe klimaatneutrale houten stallen gerealiseerd. In de nieuwe gebouwen met 220 vrijloopkraamopfokhokken voor biologische zeugen staan dierwelzijn, duurzaamheid en werkcomfort centraal.
De familie kwam het bouwconcept tegen in Oostenrijk. “We zagen deze stallen en het was liefde op het eerste gezicht”, vertelt Annechien ten Have tijdens de officiële opening.
Houtbouw met lage milieu-impact
De stallen zijn opgebouwd uit zogenoemde CLT-elementen (Cross Laminated Timber). Dit zijn verlijmde houten wand- en dakelementen. Deze prefabonderdelen werden rechtstreeks vanaf leverancier Huber Bau uit Oostenrijk aangevoerd en op locatie gemonteerd.
Dankzij het relatief lage gewicht van de houtconstructie was een lichte, geïsoleerde betonfundering voldoende. Dat bespaarde materiaal, verlaagde de kosten en verminderde de milieu-impact van het bouwproject.
Onder de stallen liggen prefabvloerelementen die op afschot zijn aangebracht. De urine wordt direct afgevoerd naar een afvoergoot, waardoor urine en mest van elkaar gescheiden blijven. Deze aanpak beperkt de vorming van ammoniak en draagt bij aan een fris stalklimaat.
Aangenaam stalklimaat
Een van de opvallendste eigenschappen van de nieuwe gebouwen is het binnenklimaat. Hout heeft van nature een vochtregulerende werking, waardoor een aangename omgeving ontstaat voor zowel mens als dier. In de winter voelt de stal enkele graden warmer aan dan de gemeten temperatuur, terwijl het gebouw in de zomer juist koeler blijft.
Afgelopen weekend konden bezoekers aan den lijve het verschil tussen het binnen- en buitenklimaat ervaren. Daarnaast zorgt de geluiddempende werking van hout voor meer rust in de stal.
Hout zorgt van nature al voor een aangenaam binnenklimaat. Mechanische ventilatie is niet nodig. Via natuurlijke ventilatie komt er verse lucht in de stallen.
Het hout is onbehandeld gebleven. Alleen de daken zijn afgewerkt met stalen profielplaten. Hoewel het materiaal in de loop der jaren zal verkleuren, blijven de isolerende en duurzame eigenschappen behouden, zo stelt Johannes Eder van Huber Bau. Naast warmtewerende en geluids- en trillingsdempende eigenschappen noemt hij ook de antibacteriële werking van CLT-hout als pluspunt. “In Zwitserland hebben ze er een heel ziekenhuis van gebouwd.” Ook klimaattechnisch ziet hij hout als ideale bouwstof. “Een kubieke meter hout bindt een ton CO2. Hier is 800 kubieke meter hout gebruikt, dus reken maar uit.” Eder stelt ook dat houtbouw ruimte scheelt dankzij de relatief dunne wanden. Schoonmaken van het hout kan met de hogedrukspuit. Daarbij moet je wel een vlakstraal mondstuk gebruiken.
Bijzonder zijn ook de brandwerende eigenschappen van het gebruikte hout. Komt het materiaal in aanraking met vuur, dan verkoolt alleen de buitenste laag. Deze verkoolde laag beschermt vervolgens het onderliggende hout tegen verdere aantasting.
Vrijloopkraamopfokhokken als basis
Ook op het gebied van dierwelzijn onderscheidt het concept zich. De zeugen en biggen verblijven in Nature-line vrijloopkraamopfokhokken van het eveneens Oostenrijkse Schauer Agrotechnic. De hokken zijn elk 7,5 vierkante meter en bieden volop ruimte om natuurlijk gedrag te vertonen.
Op het moment van spenen wordt de zeug uit het hok gehaald, terwijl de biggen achterblijven. Een slimme routing met eenrichtingsverkeer voor de zeug draagt bovendien bij aan het sturen van mest- en urinegedrag.
Drinken kan de zeug alleen buiten het hok. Daar mest en urineert zij doorgaans ook. Om te eten moet de zeug vervolgens weer naar binnen, waar zij langs de voerbak komt en via een klapdeurtje terug het hok in kan. Deze opzet draagt bij aan een schone leefomgeving voor zeugen en biggen en zorgt voor een lagere ammoniakuitstoot.
Een blik van voren in één van de 220 vrijloopkraamopfokhokken. Via het deurtje rechtsachterin kan de zeug naar buiten om te drinken. Via het deurtje komt ze ook weer binnen, maar kan dan alleen rechtdoor bij de voerbak langs. Om bij de voerbak te kunnen komen, zal ze altijd eerst naar buiten moeten.
Voor de biggen beschikt ieder hok over een zogenoemde ‘nanny’: een beschutte ruimte met infraroodverwarming en vloerverwarming. Hier kunnen de jonge dieren veilig en comfortabel rusten.
De buitenuitlopen zijn gedeeltelijk overdekt en voorzien van stro. Het hekwerk is uitgevoerd in larikshout, waarbij de beperkte afstand tussen de latten voorkomt dat dieren aan het hout kunnen knagen. Ook de houten hokinrichting is zo ontworpen dat zeugen deze niet met de bek kunnen beschadigen.
Een blik in de buitenuitloop. De tussenhekken kunnen gemakkelijk opzij geklapt worden, zodat er gemakkelijk en snel schoongemaakt kan worden.
Praktisch ingericht voor de veehouder
Ook vanuit arbeidsoogpunt is het systeem praktisch ingericht. “Zeugen kunnen tijdens schoonmaakwerkzaamheden tijdelijk worden ondergebracht in een aparte gang naast de voerruimte”, wijst Christian Auinger van Schauer.
Door het openen van tussenhekken kunnen mest en stro efficiënt in de buitenuitloop in één werkgang worden verwijderd. “Dat verlaagt de arbeidsbehoefte en bevordert de hygiëne.”
Investering vergelijkbaar met conventionele stal
Opvallend is dat de totale investering vergelijkbaar is met die van een conventionele stal. Hoewel de diervriendelijke inrichting hogere installatiekosten met zich meebrengt, worden deze grotendeels gecompenseerd door de lichtere fundering en het ontbreken van een traditionele mestkelder.
De familie Ten Have en haar medewerkers zien de toekomst met deze toekomstbestendige zeugenhuisvesting met vertrouwen tegemoet. In alles draagt het concept bij aan een goed leefklimaat voor de dieren en meer werkcomfort voor varkenshouder en medewerker.
Een opzet zoals deze op het Groningse bedrijf is neergezet vraagt uiteraard wel om financiële zekerheid. Voor de afzet van de vleesvarkens met drie sterren Beter Leven geboren in de nieuwe stallen, heeft het bedrijf daarom een vijfjarig contract met Tönnies afgesloten.
Start met SPF-zeugen
De stallen zullen straks worden bevolkt met SPF-zeugen afkomstig van Topigs Norsvin.
“SPF is een beetje ongewoon als je buitenvarkens hebt, maar we willen graag met een zo hoog mogelijke gezondheid beginnen”, vertelt Annechien ten Have.
Ze geeft daarnaast aan dat er in de toekomst ook fokkerijmatige aanpassingen zullen plaatsvinden. “We gaan nog wel wat aan de zeugen fokken om op termijn dieren te krijgen die echt goed bij het biologische concept passen, maar hebben nu een gezonde basis.”
Annechien ten Have tijdens de drukbezochte officiële opening van de nieuwe stallen.
Tekst & Beeld: Gerben Hofman
