Tijdens het symposium dat de Coalitie Vitale Varkenshouderij (CoViVa) en WUR maandag 5 juni in Ede organiseerden, was ook minister Jaimi van Essen van LVVN aanwezig. De minister benadrukte in gesprek op het podium meerdere keren dat de Nederlandse varkenshouderij een belangrijke toekomst heeft, mits ondernemers de ruimte krijgen om te blijven ontwikkelen en innoveren. Ondanks zijn lovende woorden blijft de Taskforce Landbouw, Natuur & Stikstof als een donkere deken boven de sector hangen.
Van Essen sprak zijn waardering uit voor de resultaten die de sector de afgelopen jaren heeft geboekt. “We hebben het vaak over wat er niet goed gaat, maar de varkenshouderij laat juist zien dat zij op veel maatschappelijke doelen levert.” Volgens de minister wordt onvoldoende gezien hoeveel vooruitgang er al is geboekt op thema’s als emissiereductie, diergezondheid, dierenwelzijn en verduurzaming. Tijdens werkbezoeken ziet hij ondernemers die actief investeren in oplossingen en bereid zijn om stappen te zetten. “Dat mag gezegd worden en dat mag gezien worden”, aldus Van Essen.
Grootste uitdaging: vergunningverlening
De rode draad in het gesprek was de vastgelopen vergunningverlening. Volgens de minister is dit momenteel de grootste bedreiging voor de ontwikkeling van de sector. Stilstand is achteruitgang, is ook zijn mening. Hij weet dat ondernemers willen investeren in verduurzaming, emissiereductie en dierenwelzijn, maar vaak vastlopen doordat vergunningen niet kunnen worden verleend. “Je hebt een plan om te groeien of te verduurzamen, maar je weet niet of je een vergunning krijgt. Bijna niets is schadelijker voor het ondernemerschap.”
Van Essen gaf aan dat het kabinet werkt aan oplossingen binnen de stikstofaanpak en dat hierover rond 26 juni meer duidelijkheid moet komen. Het uiteindelijke doel is om vergunningverlening weer mogelijk te maken zodat ondernemers hun plannen kunnen uitvoeren. “Dat gaat nog wel op verschillende plekken jeuken en pijn doen. Maar we hebben nu zeven jaar stilstand gezien en dat heeft helemaal niemand geholpen. Ik zie nu een breed draagvlak om door te stoten.”
Doelsturing moet voorlopers belonen
Een belangrijk onderwerp was de ontwikkeling van doelsturing. Daarbij worden ondernemers afgerekend op behaalde resultaten in plaats van op voorgeschreven maatregelen. Ondernemers die op dit punt al stappen hebben gezet, moeten hier volgens Van Essen voor worden beloond. Hij weet dat veel varkenshouders al hebben geïnvesteerd in emissiebeperkende technieken, dierwelzijnsmaatregelen en andere innovaties. Die inspanningen mogen volgens hem niet verloren gaan in nieuwe regelgeving.
Jonge ondernemers verdienen perspectief
Ook de positie van jonge ondernemers kwam aan bod. Van Essen noemde jonge boeren en tuinders een hoeksteen van het landbouwbeleid. Hij wees erop dat slechts zes tot acht procent van de agrarische ondernemers jonger is dan veertig jaar. Daarom vindt hij het belangrijk dat er voldoende mogelijkheden blijven voor bedrijfsontwikkeling en bedrijfsovername. Ook daarvoor is het volgens hem het allerbelangrijkste dat de vergunningverlening weer op gang komt. Daarnaast noemde hij instrumenten zoals vestigingssteun en andere stimuleringsmaatregelen om jonge ondernemers te ondersteunen.
License to produce behouden
Voor de toekomst ziet Van Essen een belangrijke opdracht in het behouden van maatschappelijk draagvlak voor de varkenshouderij. Hij sprak over het verkrijgen en behouden van een ‘license to operate’: het vertrouwen van burgers dat de sector verantwoord produceert. “Ik hoop dat de sector blijft laten zien welke stappen worden gezet op innovatie, emissiereductie en dierwaardigheid.”
Volgens de minister zijn veel positieve ontwikkelingen binnen de varkenshouderij nog onvoldoende bekend bij consumenten. De sector zal daarom niet alleen moeten blijven verbeteren, maar ook beter moeten laten zien wat er al gebeurt.
Praktijknetwerk Varkenshouderij officieel van start
Tijdens de bijeenkomst werd ook het Praktijknetwerk Varkenshouderij gelanceerd. Binnen dit netwerk worden op praktijkbedrijven emissies zoals ammoniak en methaan gemeten en worden maatregelen onder praktijkomstandigheden getest. Van Essen, die zelf de lancering van het Praktijknetwerk verzorgde door de stekker in het stopcontact te steken, ziet hierin een belangrijke bouwsteen voor toekomstig beleid. “Als we willen werken met doelsturing, moeten we weten wat in de praktijk werkt.”
Volgens hem biedt het netwerk waardevolle inzichten voor zowel ondernemers als beleidsmakers. Niet alleen koplopers, maar juist ook reguliere bedrijven moeten daarbij worden betrokken. “We moeten niet alleen bij de koplopers meten; ook het peloton moet in beweging komen.”
Samenwerking blijft sleutel tot succes
Afsluitende boodschap van de minister aan de varkenshouderijsector was: “Blijf samenwerken, blijf elkaar opzoeken. Samenwerkingsverbanden zoals CoViVa zijn essentieel om maatschappelijke opgaven, economische uitdagingen en internationale concurrentie het hoofd te bieden.”
De minister sprak zijn waardering uit voor de ketenbrede samenwerking tussen varkenshouders, voerbedrijven, genetica, slachterijen, verwerkers, kennisinstellingen en overheid.
“Als iedereen het apart gaat doen, wordt het een race naar beneden. Door samen te werken kunnen we de sector robuust houden binnen de maatschappelijke doelen die we met elkaar hebben.”
Maar nu..
De visie van Van Essen op de varkenshouderij lijkt positief en realistisch. Net als verschillende van zijn voorgangers vindt hij dat het nu tijd is om door te pakken met het stikstofbeleid. Hij ziet een innovatieve sector die al veel resultaten heeft geboekt en die een belangrijke rol blijft spelen in de Nederlandse voedselproductie. Voor ondernemers ligt volgens hem de toekomst in innovatie, doelsturing, samenwerking en het zichtbaar maken van de maatschappelijke prestaties van de sector. Voor de overheid ligt de opdracht vooral in het creëren van duidelijke randvoorwaarden, zodat ondernemers weer kunnen investeren met vertrouwen in de toekomst. Dat is een optimistisch verhaal, maar we houden met zijn allen de datum van 26 juni 2026 angstvallig in de gaten. Dan wordt pas duidelijk welke maatregelen het kabinet wil nemen om de stikstofdoelen te halen en wat dit betekent voor de toekomstgerichte varkenshouder.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Rijksoverheid
