Zeolieten, vulkanische mineralen die ammoniak kunnen absorberen, worden steeds vaker genoemd als een mogelijke oplossing om de ammoniakuitstoot in de veehouderij te beperken. Ze zijn eenvoudig toepasbaar en vereisen geen grote investeringen. Om de effectiviteit van zeolieten in de praktijk te testen, werd een uitgebreid onderzoek uitgevoerd in samenwerking met Boerenbond. De resultaten laten zien dat we er vooralsnog geen wonderen van moeten verwachten.
Matige ammoniakreductie bij vleesvarkens
In een vleesvarkensstal werd het zeolietproduct ‘Zeo A’ dagelijks toegepast op de stalvloer gedurende een periode van 15 weken. Dit leidde tot een ammoniakreductie van ongeveer 15 procent, al kon dit door de opzet van de proef niet statistisch worden bevestigd. Daarnaast vielen in de controle-afdelingen meer dieren uit, wat mogelijk een vertekend beeld gaf van de emissies per dierplaats.
Om de effectiviteit te maximaliseren, werd de dosering verhoogd naarmate de varkens zwaarder werden. Dit resulteerde in een totaalverbruik van 28,5 kilogram zeoliet per dierplaats en een geschatte kostprijs van 7,70 euro per dierplaats per ronde. De economische haalbaarheid van deze maatregel blijft hierdoor twijfelachtig.
Daarnaast werden alternatieve toepassingen onderzocht, zoals natte toepassing (mengen met water) en directe toepassing in de mestkelder. Beide methoden bleken echter minder effectief en bovendien arbeidsintensiever dan droge toepassing op de stalvloer.
Vergelijking met rundvee en andere diersoorten
In rundveestallen werden hogere reducties gemeten, met een maximale ammoniakreductie van 51% bij een ‘on-top’ toepassing op runderstalmest. Echter, in praktijkproeven met vaarzen bleek de effectiviteit sterk te variëren afhankelijk van de luchtvochtigheid.
Bij geitenstalmest waren de ammoniakreducties lager dan bij runderen, maar de adsorptiecapaciteit per gram zeolietproduct was vergelijkbaar. Er werd geen significant effect vastgesteld op andere emissies zoals methaan (CH4) en koolstofdioxide (CO2). Wel werd een lichte stijging in de pH van geitenmest waargenomen.
Economische en praktische haalbaarheid
Hoewel zeolieten potentieel hebben als ammoniakreducerende maatregel, tonen de wisselende effectiviteit en hoge kosten aan dat er nog uitdagingen zijn voor grootschalige implementatie in de varkenshouderij. De resultaten suggereren dat zeolieten het best werken als ze ‘hoog en droog’ op het mestoppervlak blijven liggen, maar dit is in de praktijk niet altijd haalbaar. Daarnaast zijn de benodigde doseringen hoog, wat het al snel een dure oplossing maakt.
Toekomstig onderzoek zal zich moeten richten op alternatieve toepassingen, zoals luchtfilters met zeolieten, en het vinden van een optimale balans tussen effectiviteit en kostprijs. In nichemarkten zoals de biologische varkenshouderij, waar minder ammoniakreducerende technieken beschikbaar zijn, zouden zeolieten mogelijk een haalbare optie kunnen zijn. Verder onderzoek naar de impact op mestkwaliteit, gewasopbrengsten en nitraatuitspoeling is eveneens nodig om een volledig beeld te krijgen van de milieu-impact van deze maatregel.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: ter illustratie
