Op de kennisavonden voor varkenshouders georganiseerd door Vitelia Voeders en ABZ Diervoeding vorige week ging POV-voorzitter Linda Verriet in op de urgentie van het Convenant Dierwaardige Veehouderij. Ze vertelde hoe het convenant tot stand is gekomen, wat de consequenties zijn en wat er gebeuren moet om het in de praktijk uit te kunnen voeren. Verriet betitelt het convenant als het maximaal haalbare resultaat in een politiek landschap waarin dierenwelzijn structureel wordt gepolitiseerd, zonder oog voor uitvoerbaarheid.
De directe aanleiding voor het convenant ligt bij een amendement op de Wet dieren uit 2021. Dat voorstel voor wetswijziging bepaalde dat niet langer het dier aan het houderijsysteem mag worden aangepast, maar het systeem aan het dier. “Dat klonk sympathiek en werd razendsnel aangenomen”, zegt Verriet. “Maar wij wisten meteen: dit is onuitvoerbaar en juridisch een nachtmerrie.”
De consequenties bleken enorm. Het amendement bood geen ruimte voor afwegingen, hield geen rekening met investeringsritmes en maakte geen onderscheid tussen sectoren. “Daarmee werd de deur opengezet naar regelgeving die het zelfs koplopers al moeilijk maakt en dat is ongezond”, stelt de POV-voorzitter. Ook juridisch waren er consequenties. “Het amendement kon op tig manieren worden geïnterpreteerd. Hierdoor bestond de kans dat de rechter zou moeten aangeven wat welzijn is.”
Van wetswijziging naar convenant
Om uit de impasse van een dreigende onuitvoerbare wetgeving te komen, zette het ministerie in op een publiek-privaat traject: het Convenant Dierwaardige Veehouderij. Daarin werken vier sectoren – melkvee, kalveren, pluimvee en varkens – samen met overheden, ketenpartijen en maatschappelijke organisaties. Doel: dierenwelzijn verbeteren op een uitvoerbare manier. Dit door afspraken te maken tussen overheid, sector en markt over eisen én randvoorwaarden (zoals vergunningen, financiering en betaling). Op deze manier zouden veehouders daadwerkelijk kunnen investeren.
De varkenshouderij leverde als eerste sector al in 2023 haar plan van aanpak op. “Dat lukte mede omdat we als varkenshouderijsector al jarenlang in gesprek zijn met de Dierenbescherming”, zegt Verriet. “Er is een vertrouwensbasis. We proberen elkaar niet te bestrijden, maar te begrijpen.” De varkenshouderij werkt overigens al jaren aan welzijn en diergezondheid. Via het Actieprogramma Vitale Varkenshouderij was de koers al grotendeels voor langere tijd bepaald. Diergezondheid en welzijn zijn daarin één van de pijlers, naast leefomgeving, klimaat en energie, circulariteit en markt. Dit was de basis en samen met de Dierenbescherming is gekeken wat er nog meer in moest. “We waren dus al ver op weg voordat het woord ‘dierwaardig’ politiek werd omarmd,” stelt Verriet.
Jagen in de blote kont
In de gesprekken over dierwaardige veehouderij met de andere partijen trok de POV duidelijke grenzen. Zo zijn voorstellen als ‘alle varkens naar buiten’ of ‘zeugen standaard in groepen dekken’ niet opgenomen. “Niet omdat we niet willen veranderen, maar omdat er geen wetenschappelijk bewijs is dat dit het welzijn verbetert en het risico’s meebrengt op andere thema’s, zoals diergezondheid”, legt Verriet uit. Wat het begrip welzijn betreft sluit de POV aan bij het gedachtegoed van de Raad voor Dierenaangelegenheden, die het convenant inhoudelijk heeft onderbouwd. Hierin wordt dierwaardig uitgelegd als een balans tussen goede voeding, goede omgeving en goede gezondheid. Het begrip ‘natuurlijk gedrag’ maakt daarin plaats voor ‘soorteigen gedrag’. “Wilde zwijnen in het bos vertonen natuurlijk gedrag en de natuur is ook hard, bijvoorbeeld in tijden van voedselschaarste. We hebben ons allemaal aangepast ofwel ‘gedomesticeerd’. Als wij als mensen natuurlijk gedrag zouden vertonen, zouden alle mannen buiten in de blote kont aan het jagen zijn.”
Drie pijlers voor de varkenshouderij
Het plan van aanpak voor de varkenshouderij rust op drie hoofdthema’s:
- Stoppen met ingrepen. Dit heeft met name betrekking op het houden van varkens met lange staarten.
- Functiegebieden scheiden. Dit betekent duidelijke zones voor rusten, mesten, eten en spelen, vooral bij vleesvarkens.
- Zeug vrij in het kraamhok. Dit met ruimte voor uitzonderingen rond werpen en de eerste dagen daarna.
Voor de sector zijn het geen nieuwe thema’s. Maar ze zijn volgens Verriet nu wel ingebed in een breed afsprakenkader, inclusief verantwoordelijkheden van markt, overheid en financiers.
Randvoorwaarden cruciaal
Volgens Verriet zit de kern van het convenant niet in extra eisen aan de varkenshouder, maar in de randvoorwaarden eromheen. We kunnen alleen dieren houden met lange staarten als er een oplossing is voor varkens met een aangebeten staart. Voor overgang op vrijloopkraamhokken is in de meeste gevallen een vergroting van het bouwblok nodig. Zonder vergunning geen nieuwe stal. Zonder betaling geen investering. En zonder gelijk speelveld in Europa is er geen toekomst voor de Nederlandse varkenshouder.
Daarom bevat het convenant harde afspraken over vergunningverlening, financiering, fiscale regelingen en betaling, ook buiten de retail. “Het is te makkelijk om alleen naar de supermarkt te kijken”, zegt Verriet. “Ook de out-of-home-markt is groot.”
Autoriteit moet iedereen aanspreken
Nieuw is de onafhankelijke Autoriteit Dierwaardige Veehouderij, die toezicht houdt op álle partijen. “Niet alleen boeren worden beoordeeld, maar ook overheden, banken en marktpartijen”, legt Verriet uit. “Dat is een fundamentele omslag.”
De autoriteit krijgt bovendien een rol bij de evaluatiemomenten in 2028, 2032 en 2035. “Als randvoorwaarden niet op orde zijn, kan de volgende fase niet worden afgedwongen. Dat is essentieel.”
Spannende maanden in Den Haag
Parallel aan het convenant loopt het wetgevingstraject via een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB). Dit is de juridische uitwerking van de Wet dieren en legt minimale eisen vast. Als de AMvB strenger wordt dan het convenant, ondermijnt dat alles. Het convenant is de enige realistische manier om stappen te kunnen zetten naar een dierwaardige veehouderij. Met een politiek verdeelde Tweede Kamer en een nieuwe minister blijft het de komende tijd dus spannend. “We halen Kamerleden de stal in, organiseren werkbezoeken en blijven uitleggen dat welzijn geen simpele optelsom is”, besluit Verriet.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: beeldarchief Prosu BV
