Bakermat van een innovatief dagontmestingssysteem 

Zo’n vijftig varkenshouders, pluimveehouders, adviseurs, onderzoekers en andere mensen die zich bezighouden met emissiereductie in de varkens- en pluimveehouderij kwamen op 6 november naar Valkenswaard. Marion Kunstt-Verhoeven en Hans Verhoeven lieten zien hoe zij werken aan emissiereductie en dit combineren met energieproductie. De bijeenkomst werd georganiseerd vanuit het Interreg-project RAMBO. 

RAMBO staat voor Reductie van Ammoniak via Brongerichte en flankerende Oplossingen en is gericht op de varkenshouderij en de pluimveehouderij in Nederland en Vlaanderen. Om te zien hoe dit in de praktijk mogelijk is, is een bezoek aan het varkensbedrijf van de familie Verhoeven een logische keuze. Het bedrijf is voorloper op het gebied van dagontmesting, wat niet alleen goed is voor emissiereductie, maar ook resulteert in een gezonder stalklimaat. Daarnaast is dagverse mest de beste voedingsbron voor de mestvergister op het bedrijf. 

Dagontmesting als basis van gezonde stallen 

De Hoeve Innovatie BV, het innovatiebedrijf van de familie Verhoeven, ontwikkelde een eigen dagontmestingsconcept dat inmiddels door meerdere varkenshouders wordt toegepast. Het principe is eenvoudig, maar zeer effectief: in elk hok bevindt zich een smalle mestput met een goot waarin mest en urine direct worden opgevangen. Vervolgens wordt deze mest elke dag uit de stal gespoeld. Door de mest niet op te laten hopen, ontstaat nauwelijks ammoniak en blijft methaanvorming in de stal vrijwel afwezig. 

Voor de vleesvarkens, gespeende biggen én in de proefstal met vrijloopkraamhokken draait het systeem inmiddels betrouwbaar. De praktijkcijfers spreken boekdelen. “We halen 86 procent ammoniakreductie bij gespeende biggen, 60 procent bij de vleesvarkens en 92 procent minder methaanemissie. Doordat de mest direct wordt afgevoerd, blijft het klimaat in de stal fris, blijven vloeren schoner en blijven dieren droger. Hierdoor gedijen ze beter en blijven de dieren gezonder”, stelt Hans Verhoeven. De betere gezondheid betaalt zich uit. Zo gebruikt het bedrijf al elf jaar geen antibiotica bij de vleesvarkens. Dit is het resultaat van slim management gecombineerd met staltechniek. 

Met een spoelcomputer worden het spoelen van de goten in de afdelingen automatisch aangestuurd. 

Yoghurt-achtige substantie 

De vleesvarkensstallen zijn ontworpen met lange, smalle hokken die de varkens motiveren natuurlijk gedrag uit te voeren. “Vooraan eten, in het midden rusten en achterin mesten. Door deze gedragssturing blijft de vloer vooraan droog en schoon”, legt Verhoeven uit. Achterin bevindt zich een smalle mestgoot met schuine wanden, afgedekt met een stalen rooster. Daaronder verzamelt de mest zich kortstondig, waarna deze er dagelijks wordt uitgespoeld met verse mest uit een centrale spoelput. 

“Mensen vragen mij vaak waarom we voor verse mest als spoelvloeistof hebben gekozen. Dat is simpel. Water zou tussen de keutels door meanderen en onvoldoende transportkracht hebben. Dagverse mest die met een pomp vermengd is heeft echter een yoghurt-achtige dikte waardoor alle mestdeeltjes worden meegenomen”, legt Verhoeven uit. Met een spoelcomputer worden de afdelingen automatisch aangestuurd. Eventuele verstoppingen worden gesignaleerd. Dan stopt het spoelen. Het systeem kan per afdeling worden aan- of uitgezet. De varkenshouder hoeft nauwelijks extra arbeid te verrichten; het systeem werkt grotendeels autonoom. 

De schone vloeren zorgen er tevens voor dat het diercomfort toeneemt. De varkens liggen graag droog, wat weer leidt tot minder infectiedruk en een betere groei. Door het gebrek aan mestophoping ontstaat bovendien minder CO₂ in de afdeling, waardoor de ventilatie rustiger kan draaien zonder concessies aan luchtkwaliteit te doen. 

Vrijloopkraamhokken met dagontmesting de volgende stap 

Op het bedrijf wordt in een proefafdeling volop gewerkt aan een nieuwe ontwikkeling: vrijloopkraamhokken met dagontmesting. In de proefopstelling is het kraamhok 7 vierkante meter groot. Achterin zit de mestgoot. Het is volgens Verhoeven zoeken naar de optimale plekken voor voer, water en het biggennest. Biggen kunnen vroegtijdig met de zeug mee-eten en -drinken, wat de opname stimuleert. In week drie en vier wordt bijgevoerd met een speciaal biggenvoer in een apart bakje.  

“Goed naar het varken kijken” 

De Hoeve Innovatie BV is niet alleen bekend vanwege het dagontmestingssysteem, maar vooral ook als de organisatie achter Keten Duurzaam Varkensvlees (KDV), waar inmiddels 200 varkenshouders bij zijn aangesloten, samen goed voor een miljoen vleesvarkens per jaar. Onderzoeken, ontwikkelen en ondersteunen vormen de drie pijlers van het KDV. “Nieuwe ideeën worden eerst kleinschalig getest, daarna ondergebracht bij meerdere bedrijven en tenslotte opgenomen in de ketencriteria zodra ze voldoende zijn doorontwikkeld”, legt Verhoeven in het kort uit.  

Dagontmesting is een treffend voorbeeld van zo’n innovatie die vanuit de praktijk is ontstaan. Verhoeven zegt in de ontwikkeling ervan veel te hebben geleerd van een eerder project rond antibioticareductie. “Goed kijken naar het gedrag van het varken staat bij alles centraal.” 

De biogasinstallatie: motor achter energieneutraliteit 

Sinds 2016 beschikt het bedrijf over een monomestvergister. Dagverse mest is dé ideale grondstof voor vergisting, omdat deze nog rijk is aan methaan en nog nauwelijks is gaan ontbinden. Zo ontstaat een veel stabielere en efficiëntere gasproductie. 

Hoewel banken en adviezen vaak uitgaan van minimaal 15.000 kubieke meter te vergisten mest per jaar, bewijst Verhoeven dat het ook met 3.500 kubieke meter rendabel kan. De keuze om het biogas niet op te werken tot groen gas maar direct een generator aan te drijven, houdt de investering behapbaar. De installatie levert jaarlijks 140.000 kubieke meter biogas op, goed voor 140.000 kWh elektriciteit en 300.000 kWh warmte. Hiermee is het bedrijf van het aardgas af. 

De mest verblijft zo’n twintig dagen in de vergister. Daarna wordt het digestaat gescheiden via een schroefpers in een dunne en dikke fractie. De dikke fractie – fosfaat- en stikstofrijk – is aantrekkelijk voor akkerbouwers in de regio. De dunne fractie bevat veel minerale stikstof en past daardoor goed bij bemestingsstrategieën die aansluiten op RENURE-criteria. Dankzij de scheiding van meststromen liggen de mestafzetkosten voor Verhoeven op 18 euro per kuub, aanzienlijk lager dan het landelijke gemiddelde. 

De installatie met de hoge, smalle vergister levert jaarlijks 140.000 kubieke meter biogas op.  

De vergister en het dagontmestingssysteem versterken elkaar: doordat de mest dagvers wordt aangeboden, gaat er geen methaan verloren in de stal. Dat methaan wordt in de vergister benut in plaats van uitgestoten. Zo slaagt het bedrijf erin om zowel ammoniak, methaan als CO₂ drastisch terug te dringen en tegelijkertijd energie op te wekken. 

Management minstens zo belangrijk als techniek 

Een belangrijk effect van dagontmesting is dat vloeren veel schoner blijven. Toch is techniek slechts één onderdeel; management en voer spelen minstens zo’n grote rol. Verhoeven vertelt dat voeding en mestconsistentie direct invloed hebben op hokbevuiling. Tarwe bijvoorbeeld kan plakkerige mest veroorzaken. Door het aandeel tarwe te verlagen en het aandeel gerst te verhogen verandert de meststructuur en blijft het rooster schoon. Ook de verhouding tussen zomer- en wintervoeding vraagt aandacht, omdat dieren in de winter meer eten en daarmee weer een andere mestconsistentie produceren. 

In zijn vleesvarkensstal heeft Verhoeven gekozen voor kalkzandsteen muren voor vochtbuffering. De stal heeft enkele afdelingen, dus met hokken aan maar aan één kant van de voergang. Dat is positief voor de luchtverdeling. De waterleiding heeft hoge druk met een rondpompsysteem. In de biggenafdelingen ligt vloerverwarming. Al deze elementen dragen bij aan comfort, gezondheid en groei. Het resultaat: vleesvarkens groeien inmiddels 1.130 gram per dag. Een prestatie die mede te danken is aan schone lucht, droog ligoppervlak en een lage infectiedruk. 

Kijken naar de toekomst 

Met dagontmesting bij gespeende biggen, vleesvarkens en in de toekomst in vrijloopkraamhokken, zet de familie Verhoeven een belangrijke stap richting integrale emissiereductie. De combinatie van brongerichte maatregelen en energieopwekking toont dat verduurzaming en rendabiliteit hand in hand kunnen gaan. 

RAMBO ondersteunt dergelijke ontwikkelingen door onderzoek, kennisdeling en het stimuleren van praktijksystemen die zowel diergezondheid, milieu als energieproductie verbeteren. De familie Verhoeven laat zien dat innoveren begint met het geloof dat het beter kan en dat doorzetten loont. Dagontmesting blijkt daarbij geen detail, maar een systeemverandering die meerdere positieve effecten heeft. 

Marion Kunstt-Verhoeven en Hans Verhoeven.  

Tekst: Gerben Hofman 

Beeld: De Hoeve Innovatie BV en Gerben Hofman 

 

Je hebt zojuist een artikel uit vakblad Varkensbedrijf gelezen

Wil je vaker én meer van zulke artikelen lezen?

Met een abonnement op vakblad Varkensbedrijf ontvang je het laatste nieuws. Iedere editie heeft een nieuw, toepasselijk thema wat aansluit op de huidige praktijk. De uitgebreide bedrijfsreportages geven daarnaast een goed beeld van de sector. In deze reportages maak je kennis met ervaringen, toekomstvisies, vakmanschap en management van mede-varkenshouders.

Shop hieronder direct een jaarabonnement of ga naar de website van Varkensbedrijf