In 2021 koerst de agrarische sector af op een productiegroei van 1,5 procent. In 2022 remmen de stikstofmaatregelen echter de groei en wordt een krimp van -0,5 procent verwacht. De productie en omzet in de glastuinbouw en akkerbouw kunnen verder doorgroeien, maar voor de veehouderij ligt een daling in het verschiet. De prijsontwikkelingen zijn in de zuivel en de sierteelt in 2021 zeer gunstig geweest en ook voor 2022 lijkt het perspectief goed. In de varkens- en pluimveehouderij was de prijsontwikkeling slecht respectievelijk matig. De vaak erg hoge energie- en grondstoffenkosten beperken de verbetering van het rendement in alle segmenten flink. Dat schrijft Henk van den Brink, sectoreconoom bij ING, in een vooruitzicht voor 2022.
Stikstofbeleid drukt productievolume
Mede door de productiedip tijdens de eerste lockdown in maart/april 2020 kon er een jaar later fors productieherstel worden genoteerd. De volumegroei in het tweede en derde kwartaal bedroeg 2,5%. Gemiddeld zal de groei in 2021 naar verwachting op ongeveer 1,5% uitkomen. In 2022 zal de volumegroei voor agrarische sector als geheel waarschijnlijk licht krimpen (-0,5%). Het nieuwe Coalitieakkoord zet fors in op aanscherping van het stikstofbeleid. Dit betekent dat de veestapel geleidelijk verder in omvang zal afnemen, waardoor de productie in de veehouderij met enkele procenten zal dalen. Vooral de glastuinbouw en in mindere mate ook de akkerbouw zullen echter groeisectoren blijven. Per saldo komt de totale productiekrimp daarmee uit op circa 0,5%.
Strijd om de (stikstof)ruimte ook centraal in Coalitieakkoord
De Nederlandse agrariërs opereren momenteel in een snelkookpan van beleids- en andere externe ontwikkelingen, zowel nationaal, Europees als mondiaal. Nationaal overheerst de stikstofcrisis, veel meer dan de corona-, energie- of grondstoffencrisis. Dat het stikstofbeleid voor de agrarische sector de komende jaren het belangrijkste onderwerp blijft, blijkt uit de mogelijke aanstelling van een extra minister of staatssecretaris voor het stikstofdossier op het Ministerie van LNV in het nieuwe kabinet. Voor onder meer de benodigde investeringen in woningbouw, infrastructuur en de energietransitie is stikstofruimte nodig. Alle ogen zijn hierbij gericht op landbouwgrond. Ook uit het Coalitieakkoord blijkt dat de druk op grond de komende jaren zeer hoog zal blijven.
Voor de aanpak van het stikstofprobleem en de daaraan gekoppelde landbouwtransitie komt er een Stikstoffonds van 25 miljard euro dat tot en met 2035 beschikbaar is. De eerste uitgaven (700 miljoen) staan begroot voor 2023 en deze lopen elk jaar verder op. Bijna 60% van het begrotingsfonds is bestemd voor opkoop van veehouderijen en financiële afwaardering van grond in de melkveehouderij. Provincies voeren de regie en de aanpak zal per gebied verschillen. Andere elementen in het akkoord zijn de intentie om een suikerbelasting in te voeren en de BTW-heffing op groenten en fruit naar 0% te verlagen.
Europees beleid gericht op verduurzaming landbouw
Het nieuwe Europese Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) 2023-2027 en de Nederlandse invulling daarvan in het Nationaal Strategisch Plan leiden tot stapsgewijze overheveling van geld van rechtstreekse inkomenssteun naar eco-regelingen op het gebied van natuur, landschap en verduurzaming. Ook de Europese Green Deal, de Boer-tot-Bordstrategie en de ideeën op het gebied van ‘carbon farming’ hebben allemaal één doel: verdere verduurzaming van de land- en tuinbouw.
Hoge voedselprijzen, mondiaal en nationaal
De nationale en Europese (beleids)ontwikkelingen richting verduurzaming vinden plaats tegen de achtergrond van de mondiaal dit jaar hoog opgelopen grondstoffen- en voedselprijzen. De FAO-index noteert de laatste maanden de hoogste waardes in ruim tien jaar tijd. Hoewel recent de vleesprijzen wat dalen, kennen zuivel- en graanprijzen nog altijd een stijgende lijn en blijven de prijzen van oliën en suiker zeer hoog. De gestegen voedselprijzen dragen naar verwachting in de eerste helft van 2022 in toenemende mate toe aan de hoge inflatiepercentages. De prijsstijging van voedsel nam in november sterk toe van 0,2% naar 1,1% jaar-op-jaar. Vooral aardappelen, groenten en melk, kaas en eieren kennen een oplopende tendens.
Somber perspectief voor varkenshouderij
In de eerste acht maanden van 2021 was het rendement van vleesvarkenshouders ruim een kwart lager dan het langjarig gemiddelde. Oorzaak is de lage opbrengstprijs ten gevolge van vraaguitval door corona, maar vooral door de daling van de importvraag uit China in combinatie met verstoringen in de logistieke ketens. Daarnaast zijn de voerkosten in 2021 het hoogste sinds 2013. Ook de voortgaande verspreiding van het AVP-virus (Afrikaanse varkenspest) in Duitsland verstoort de marktwerking. De exportafhankelijkheid van de Europese markt is bovendien de laatste jaren fors gegroeid en heeft tot structurele overproductie geleid.
Ook de resultaten van zeugenhouders zijn na een zeer slechte jaarstart met lage opbrengstprijzen in de tweede helft van 2021 weer gekelderd, mede door de zeer hoge voerprijzen. De gemiddelde resultaten waren tot en met augustus bijna 60% lager dan in 2020 en bijna 20% dan gemiddeld. Het perspectief voor de varkenshouderij voor 2022 is matig, ook door hernieuwde vraaguitval vanuit foodservice en horeca vanwege de recente coronamaatregelen. De krimptrend in de sector lijkt onomkeerbaar: steeds meer varkensboeren kunnen door het stikstofbeleid en het gebrek aan opvolging immers geen investeringsslag meer maken.
Bron: ING
