Hokverrijking wordt weleens gezien als een wettelijke verplichting, zonder dat het wat oplevert. Goede hokverrijking is echter van meerwaarde voor dier en ondernemer, vindt onderzoeker Anita Hoofs van Wageningen University & Research (WUR). Tijdens een bijeenkomst van AgriVaknet riep zij adviseurs, dierenartsen en andere erfbetreders op om juist de voordelen van hokverrijking onder de aandacht te brengen op het varkensbedrijf. “Goede hokverrijking draagt bij aan betere technische resultaten en een betere diergezondheid en verkleint het risico op bijtgedrag.”
Als het gaat om hokverrijking, gaat het doorgaans al snel over regels, controles en handhaving. Ondernemers willen vooral weten welk materiaal is toegestaan en of de hokverrijking die ze gebruiken voldoet aan de eisen van de NVWA. Volgens Anita Hoofs is dat begrijpelijk, maar wordt daardoor te weinig gesproken over wat hokverrijking kan opleveren. “Het kost geld en het kost arbeid, maar het kan ook wat opleveren”, stelt zij.
Meer dan alleen een vinkje op de checklist
Hoofs vertelde over hokverrijking op de bijeenkomst ‘Dierwaardige Veehouderij: spreken wetenschap, praktijk en sector dezelfde taal?’ op 23 september in Bentelo. De bijeenkomst werd georganiseerd door AgriVaknet, de vereniging en netwerkorganisatie van agrarische bedrijfsadviseurs. Volgens Hoofs hebben adviseurs en erfbetreders een belangrijke boodschap voor varkenshouders als het gaat om hokverrijking.
“Ik vind dat bedrijfsvoorlichters aan varkenshouders en personeel moeten uitleggen dat je winst kunt behalen met hokverrijking”, stelt ze. Volgens haar draait goede hokverrijking niet uitsluitend om het voldoen aan een checklist, maar vooral om het voorzien in de soortspecifieke behoefte van varkens om te exploreren. Dit doen ze al wroetend, snuffelend, bijtend en kauwend. Wanneer onvoldoende in die behoefte wordt voorzien, neemt de kans op probleemgedrag toe.
Minder staartbijten, meer rust
Een van de bekendste voordelen van hokverrijking is het verminderen van beschadigend gedrag. Hoofs noemt onder meer minder risico op staart-, oor- en flankbijten als belangrijke meerwaarde van een goed ingericht hok. Daarnaast zorgt verrijkingsmateriaal voor meer rust in de groep. Volgens de onderzoeker leidt goede hokverrijking tot minder stress, een betere diergezondheid, minder agressie, socialere varkens en uiteindelijk rustigere groepen.
Winst begint al in de kraamstal
De winst van hokverrijking begint volgens Hoofs al veel eerder dan veel ondernemers denken. Al in de kraamstal kan hokverrijking een belangrijke rol spelen. Biggen leren al wroetend eerder te bijten en te kauwen en nemen sneller vast voer op. Onderzoek laat volgens Hoofs zien dat dieren die al vroeg kennismaken met geschikt verrijkingsmateriaal na het spenen beter groeien. Daarnaast blijken biggen minder snel ziek te worden en sneller te herstellen wanneer zich gezondheidsproblemen voordoen. Ook heeft hokverrijking in de kraamstal volgens Hoofs invloed op bijtgedrag op latere leeftijd. Juist in de eerste levensweken wordt volgens haar al een belangrijke basis gelegd voor het latere gedrag van het varken. Volgens Hoofs is hokverrijking een van de belangrijkste knoppen waaraan een ondernemer kan draaien om het risico op staartschade te verkleinen. Juist daarom is het van belang dat ondernemers niet alleen investeren omdat de regels dat voorschrijven, maar omdat zij zelf het nut ervan inzien en kiezen voor goede hokverrijking.
Minder problemen, meer werkplezier
Ondernemers en medewerkers kunnen profiteren van de voordelen van hokverrijking. Tijdens de discussie werd opgemerkt dat minder stress bij de dieren leidt tot minder problemen in de stal. Door minder uitval, minder agressie en minder beschadigingen zijn ondernemers en medewerkers ook minder tijd kwijt aan het oplossen van problemen, oftewel brandjes blussen. Dat kan uiteindelijk ook bijdragen aan meer werkplezier op het bedrijf.
Arbeid vormt een uitdaging, automatisering biedt kansen
Hoofs weet dat de benodigde arbeid een belangrijke uitdaging vormt bij het goed uitvoeren van hokverrijking. Zeker op grotere bedrijven is het handmatig verstrekken van verrijkingsmateriaal tijdrovend. Daarom verwacht zij veel van geautomatiseerde systemen die op vaste momenten stro of andere materialen kunnen verstrekken. De eerste systemen zijn inmiddels op praktijkbedrijven geïnstalleerd. Volgens Hoofs zal automatisering noodzakelijk zijn om hokverrijking op grotere schaal praktisch en betaalbaar te houden. Tegelijkertijd moet de sector nog leren welk materiaal het beste werkt, hoe vaak het moet worden verstrekt en hoe kan worden voorkomen dat mestputten verstopt raken.
Nestbouwmateriaal niet onderschatten
Een belangrijk onderdeel van hokverrijking op zeugenbedrijven is nestbouwmateriaal. Onderzoek laat zien dat zeugen die voor het werpen geschikt nestbouwmateriaal krijgen rustiger zijn rond de geboorte. Ze vertonen minder onrustig gedrag, zoals voortdurend gaan staan en liggen, en het afbiggen verloopt vaak rustiger. Die rust heeft volgens Hoofs ook gevolgen voor de biggen. Een rustiger werpproces draagt bij aan een betere biestopname en kan leiden tot een lager risico op doodliggen. “Sneller afbiggen, rustigere zeugen, een hogere biestopname en positief moedergedrag. Dat zijn allemaal voordelen van goed nestbouwmateriaal”, aldus Hoofs.
Nestbouwmateriaal, bijvoorbeeld jute, is goed voor de rust rond het werpen.
Jute werkt beter dan alleen een touw
Tijdens haar presentatie ging Hoofs ook in op de praktische invulling van nestbouwmateriaal. Daarbij wees ze op onderzoek waarin juten doeken werden vergeleken met touw. Daaruit bleek dat jute meer effect heeft op het nestbouwgedrag van zeugen. Zeugen die een juten doek tot hun beschikking hadden, waren voor het werpen rustiger en vertoonden minder onrustig gedrag dan zeugen die alleen een touw kregen. Naast het juiste materiaal is ook het op de juiste manier aanbieden daarvan essentieel. “Een zeug maakt geen nest in de lucht”, merkt Hoofs op. Volgens haar is het belangrijk dat nestbouwmateriaal laag genoeg hangt of op de vloer ligt, zodat de zeug er daadwerkelijk mee kan werken.
Zoek de meerwaarde
Hoofs begrijpt dat veel ondernemers vooral zekerheid willen over wat wel en niet mag. Toch pleit zij ervoor om verder te kijken dan de regelgeving alleen. Bedrijfsadviseurs spelen hierbij een belangrijke rol. “Probeer de voordelen zoveel mogelijk te benutten en laat ondernemers weten wat die voordelen zijn”, zo adviseert ze de erfbetreders. “Door te laten zien dat hokverrijking meer is dan alleen een verplicht nummer, kan het draagvlak op varkensbedrijven worden vergroot. Daar wordt uiteindelijk iedereen beter van.”
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: WUR
