Een klauwprobleem kan al best lang sluimeren, voordat het zichtbaar wordt. Komt het probleem enkele dagen of weken eerder aan het licht, dan scheelt dat veel kosten. Die zitten hem niet alleen in kosten voor behandeling of vervroegde afvoer, maar ook in verminderde vruchtbaarheid. Dankzij de Zinpro Sow Excellence Index kunnen klauwen gemakkelijk en eenduidig worden beoordeeld. De handige Swine app maakt scoren extra makkelijk.
Op veel zeugenbedrijven krijgt een zeug met klauwproblemen aandacht op het moment dat het zichtbaar wordt: ze loopt slecht, moet behandeld worden en in het ergste geval na verloop van tijd worden afgevoerd. Dit kost geld, maar het hoort er nu eenmaal bij, is vaak de gedachte. Klauwproblemen hebben echter een grotere invloed dan veel mensen denken. Steeds meer onderzoek laat zien dat klauwgezondheid een doorslaggevende factor is in reproductiecapaciteit en levensduur van zeugen. En wat misschien nog belangrijker is: het is een factor waarop een zeugenhouder actief kan sturen.
Verband tussen klauwen en prestaties in het kraamhok
Lange tijd werd reproductie vooral gekoppeld aan factoren zoals voeding, genetica en management rondom inseminatie. Het verband tussen klauwgezondheid en vruchtbaarheid werd niet vaak gezien. Maar analyses van grote datasets, duizenden zeugen uit commerciële bedrijven, laten een ander beeld zien. Uit onderzoek van Klein et al in 2025(1) bij meer dan 6.000 zeugen op 59 commerciële varkensbedrijven blijkt dat dieren met gezonde klauwen significant meer levend geboren biggen hebben en een lager percentage doodgeboorten vertonen dan zeugen met klauwproblemen. Dit terwijl het totaal aantal geboren biggen gelijk blijft. Zeugen met een goede klauwgezondheid kregen gemiddeld 0,72 levend geboren big per worp meer. Tegelijk waren er per worp 1,15 procent minder doodgeboren biggen.
Een grootschalige data-analyse van Zinpro van meer dan 18.000 zeugen op commerciële bedrijven laat ook een dergelijk beeld zien. Het betekent dat klauwgezondheid vooral invloed heeft op het verloop van het werpen en de overleving van de biggen. Met name aandoeningen zoals hielovergroei en erosie blijken sterk samen te hangen met een hoger percentage doodgeboren biggen. Het verschil kan oplopen tot ongeveer één big per worp. Op bedrijfsniveau is dat een enorm effect. Zeker met in het achterhoofd het feit dat deze zeugen vaak ook eerder uitvallen, waardoor hun totale levensproductie nog verder daalt.
Waarom slechte klauwen de vruchtbaarheid beïnvloeden
Dat er een verband tussen klauwgezondheid en vruchtbaarheid is, is dus duidelijk. Maar de echte vraag is: hoe werkt dat precies?
Een zeug met klauwproblemen heeft pijn. Ook als de klauwproblemen aan de buitenkant nog niet zichtbaar zijn. De gevolgen van deze pijn zijn groter dan we op het eerste gezicht denken. Pijn leidt tot stress, en stress heeft direct invloed op hormonale processen die cruciaal zijn voor vruchtbaarheid. Ovulatie, embryonale ontwikkeling: het zijn allemaal processen die gevoelig zijn voor verstoring.
Daarnaast zien we in de praktijk dat kreupele zeugen minder actief zijn. Ze staan minder vaak op en nemen daardoor minder voer op. Het gevolg is een slechtere lichaamsconditie, zeker tijdens de lactatieperiode. En juist die conditie is bepalend voor hoe een zeug de volgende cyclus ingaat.
Daar komt nog bij dat klauwproblemen vaak samenhangen met ontstekingsprocessen in het lichaam. Die ontstekingen beïnvloeden de stofwisseling en de verdeling van energie. Energie die anders naar reproductie zou gaan, wordt nu opgeofferd aan ontstekingsreacties.
Tenslotte speelt ook het gedrag een rol. Een zeug die moeilijk loopt, laat minder duidelijk bronstgedrag zien. Alles bij elkaar ontstaat zo een keten van kleine effecten, die samen een groot verschil maken in het eindresultaat.
Niet meer sturen op gevoel: de Zinpro Excellence Index
Veel zeugenhouders herkennen het wel: de resultaten blijven iets achter, maar het is lastig te bepalen waar het hem in zit. Kan het met de klauwgezondheid te maken hebben? Daar komt de Zinpro Sow Excellence Index in beeld. Deze index weerspiegelt het aantal klauwlaesies. Een verslechterende klauwscore kan bijvoorbeeld een vroege waarschuwing zijn voor dalende reproductieresultaten in de nabije toekomst.
Een index werkt alleen goed als de kwaliteit van de data goed is. Als het gaat om klauwgezondheid, is het eerste belangrijke dat de klauwen goed beoordeeld worden. En dat blijkt in de praktijk lastig. Wat de ene beoordelaar als ‘licht letsel’ scoort, ziet een ander het als ‘geen probleem’. Daarom heeft Zinpro een standaard scoringssysteem ontwikkeld. Deze consequente score is cruciaal voor het succes van de index. Alleen met consistente data kunnen we trends herkennen, verschillen tussen groepen zien én het eigen bedrijf vergelijken met anderen die op dezelfde manier scoren. Het maakt inzichtelijk waar de zeugenhouder staat ten opzichte van andere bedrijven en waar nog ruimte zit voor verbetering. Het controleren op klauwlaesies duurt minder dan een minuut per zeug en kan worden opgenomen in een routinecontrole van de zeug tijdens de lactatie.
Gemakkelijk data verzamelen
Maar hoe verzamel je die data in de praktijk, zonder dat het veel extra werk oplevert? Daarvoor is de Zinpro Swine App ontwikkeld. Deze app maakt het mogelijk om klauwscores direct in de stal vast te leggen, vaak tijdens routinematige controles. Het scoren van een zeug kost daarbij minder dan een minuut. Er komt geen papierwerk aan te pas. De app is beschikbaar voor dierenartsen en adviseurs. Hiermee kunnen zij u als varkenshouder nog beter helpen de klauwgezondheid in kaart te brengen, te werken aan verbetering en zo te werken aan nog betere prestaties in het kraamhok.
Indeling van de L-index
De L-index is door Zinpro ontwikkeld op basis van een grootschalige studie met 3.583 zeugen uit twintig bedrijven (pariteit 1 tot en met 6+) en 845 vleesvarkens.
Bij elk dier werden klauwlaesies aan de achterpoten beoordeeld met een vierpuntsschaal (0 = geen laesie, 3 = ernstige laesie). De beoordeelde laesietypen waren onder andere:
- overgroei en erosie van de hiel
- hiel-zoolscheur
- witte lijn-defect
- horizontale en verticale wandscheuren
- overgroeide tenen
- overgroeide of niet-functionele bijklauwen
De L-index werd berekend door per dier de hoogste score van elk type laesie bij elkaar op te tellen. Zo ontstaat één totaalscore die laat zien hoe ernstig en hoeveel verschillende klauwlaesies aanwezig zijn. De L-index wordt ingedeeld in de volgende categorieën:
- Ideaal: 0–2
- Acceptabel: 3–4
- Aandacht nodig: 5–6
- Zorgwekkend: 7–8
- Kritiek: 9+
Waar beginnen klauwproblemen?
Om klauwproblemen effectief aan te pakken, is het belangrijk te weten wat de problemen zijn en waar ze vandaan komen. En dat blijkt zelden één oorzaak te zijn.
Op veel bedrijven speelt de vloer een belangrijke rol in het ontstaan van klauwletsels. Harde of gladde vloeren zorgen voor extra belasting en slijtage. Zeker in combinatie met groepshuisvesting kan dat problemen geven. Tijdens het mengen van zeugen ontstaat er vaak strijd om de rangorde, met pieken in kreupelheid als gevolg.
Ook voeding speelt een rol. Spoorelementen zoals zink, magnesium en koper zijn essentieel voor de kwaliteit van het klauwhoorn en het beenwerk. Een tekort of een verkeerde balans maakt de klauwen en beenwerk kwetsbaarder.
Daarnaast zien we dat interne factoren, zoals stofwisselingsproblemen of ontstekingssyndromen, de hoornvorming kunnen verstoren. Het resultaat is een klauw die er misschien normaal uitziet, maar van mindere kwaliteit is en sneller beschadigt.
Periodiek de klauwen scoren geeft de varkenshouder een goed beeld welke klauwaandoeningen op het bedrijf spelen. De oorzaak kan zo gemakkelijker worden opgespoord en aangepakt.
Bron:
- A. Klein, Kramer, T., Cornelison, A. S., Rapp, C., Langer, S., Socha, M. T., en Rodrigues, L. A. Interrelationships between farrowing performance and claw lesion severity in commercially housed lactating sows. SINSUI, Porto Alegre/RS, 13–15 mei 2025.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Twan Wiermans
