Hoewel mestproblematiek vaak wordt gekoppeld aan Nederland en Vlaanderen, speelt het vraagstuk ook in andere Europese regio’s met intensieve veehouderij. Dat werd duidelijk tijdens de conferentie ManuREsource in Ede. Daar schetste Silvia R. Motta van ERSAF de situatie in Lombardije, onderdeel van de Po-vlakte in Noord-Italië.
De regio vormt het hart van de Italiaanse agrofoodsector, met een productie van circa 36,2 miljard euro goed voor meer dan tien procent van de nationale agrofood-economie. Lombardije is bovendien een kerngebied voor de veehouderij. De regio produceert ongeveer 47 procent van alle melk in Italië en huisvest circa 40 procent van de nationale varkensstapel.
Hoge concentratie, hoge nutriëntenstromen
Door deze concentratie van rundvee en varkens ontstaat een grote regionale nutriëntenstroom. Samen zijn deze sectoren verantwoordelijk voor het grootste deel van de stikstof uit dierlijke mest die op landbouwgrond wordt toegepast.
Dat zorgt voor een spanningsveld: enerzijds is mest een waardevolle bron van nutriënten, anderzijds staat de waterkwaliteit onder druk.
Vertraagd effect door oude grondwaterlagen
Volgens Motta wordt de situatie extra complex door de geologie van de Po-vlakte. Het grondwater in de regio is relatief oud — soms 35 tot 37 jaar.
Dat betekent dat nutriënten die tientallen jaren geleden zijn toegediend nog steeds invloed hebben op de huidige waterkwaliteit. Nieuwe maatregelen hebben daardoor pas op lange termijn zichtbaar effect.
“Daardoor kan het moeilijk zijn om direct te zien of nieuw beleid werkt”, aldus Motta.
Strenger beleid en praktische maatregelen
Om de nutriëntenbelasting te verminderen, heeft Lombardije het Nitraat Actieprogramma 2024–2027 ingevoerd. Daarin staan verschillende maatregelen die direct invloed hebben op de landbouwpraktijk:
- verplichte vanggewassen in de winter, om uitspoeling te beperken;
- strengere regels voor fosfaatgebruik ;
- verbod op kunstmestfosfaat bij gebruik van dierlijke mest in kwetsbare gebieden.
Daarnaast worden bufferstroken langs waterlopen uitgebreid. Deze begroeide zones tussen landbouwgrond en water kunnen de afstroming van nutriënten sterk verminderen.
Volgens Motta kan een bufferstrook van tien meter breed in sommige situaties de afspoeling met wel 90 procent reduceren.
Digitale controle op meststromen
Een belangrijk onderdeel van het beleid is de toenemende digitalisering van mesttransport. Steeds vaker wordt gewerkt met GPS-tracking, digitale transportdocumenten en realtime monitoring. Deze aanpak moet fraude voorkomen en zorgen voor meer transparantie in de mestketen.
Dynamisch mest uitrijden
Een opvallende innovatie is het systeem voor dynamisch bemesten in de winterperiode. In veel landen geldt een vaste periode waarin mest uitrijden verboden is. Zodra die periode eindigt, ontstaat vaak een piek in mesttoediening.
Volgens onderzoekers kan dat leiden tot hogere emissies en meer risico op uitspoeling.
Daarom is in Lombardije een model ontwikkeld dat dagelijks berekent of mest verantwoord kan worden uitgereden. Daarbij wordt gekeken naar:
- bodemtype;
- bodemvocht;
- neerslag;
- temperatuur;
- weersverwachting.
Alleen wanneer de omstandigheden gunstig zijn, wordt bemesting toegestaan. Zo kan de mestgift beter worden gespreid en kunnen milieueffecten worden beperkt.
Tekst: Gerben Hofman
Beeld: Pixabay
